De Belgische koopvaardij en zeevisserij in oorlog
Een doorzoekbare databank van de Belgische schepen en hun bemanningen in de conflicten sinds 1830: wie aan boord was, welke rang hij had, waar hij vandaan kwam, en wat hem overkwam.
Het laatste vertrek van de Baudouinville uit Antwerpen. Foto: MAS Antwerpen, publiek domein.
| Naam | Rang | Schip |
|---|
Van 1830 tot nu
Sinds België in 1830 een eigen vlag kreeg is zijn koopvaardij zeven keer in een gewapend conflict terechtgekomen, en de zeevisserij nog het hardst van al. De Tweede Wereldoorlog is het best gedocumenteerd en vormt de kern van deze databank; de Eerste kostte de vloot verhoudingsgewijs meer. Van de latere conflicten is de Belgische inbreng vooral marine geweest, en is over de koopvaardij zelf weinig vastgelegd. Wat hieronder staat, zegt per periode ook hoeveel wij er werkelijk van hebben.
- 1830–1839De onafhankelijkheid en de sluiting van de ScheldeGeen schip verloren in gevecht, en toch de zwaarste klap: Antwerpen werd van de zee afgesneden en bleef dat dertig jaar.Blokkade · achtergrond
- 1914–1918De Eerste WereldoorlogDe zwaarste oorlog voor de vloot. Bijna de hele kustvisserij vluchtte naar Engeland; 74 vissers kwamen om en de koopvaardij verloor veertig procent van haar tonnage.Oorlog · schepen bij naam
- 1939–1945De Tweede WereldoorlogDe kern van deze databank: zesenzestig bemanningslijsten, de schepen die vergingen en de mensen die aan boord waren.Oorlog · volledige databank
- 1950–1953De Korea-oorlogHet Belgisch vrijwilligerskorps voer met het staatsschip Kamina van Antwerpen naar Pusan. Van de koopvaardij zelf is geen verlies bekend.Oorlog · achtergrond
- 1960De KongocrisisDe Kongoboten van de CMB voeren evacués weg, maar het gewapende optreden te Matadi was marine, geen koopvaardij.Crisis · achtergrond
- 1980–1988De tankeroorlog in de GolfIran en Irak vielen samen 451 keer scheepvaart aan. België stuurde mijnenjagers, en de Belgische tanker Naess Leopard werd zelf door twee Iraanse raketten getroffen.Oorlog · schepen bij naam
- 1990–1991De GolfoorlogOpnieuw mijnenjagers: Operatie Southern Breeze, en daarna de leiding over een Belgisch-Frans-Nederlandse mijnenruimgroep.Oorlog · achtergrond
- 2009Piraterij: de PompeiTien bemanningsleden ruim zeventig dagen in handen van Somalische piraten. Het leidde tot de eerste veroordeling van een piratenleider in Europa.Kaping · schepen bij naam
Waar zij geraakt zijn
De Eerste WereldoorlogDe Tweede WereldoorlogDe tankeroorlog in de GolfPiraterij: de Pompei
De kaart toont 130 voorvallen. Een stip is een plaats die de bron noemt; een lichte cirkel eromheen betekent dat wij alleen het gebied kennen, en die cirkel is zo groot als die onzekerheid - 31 van de 130 staan er zo op. De kleur is het conflict, de grootte van de stip het aantal doden. Klik op de kaart om te kunnen zoomen.
De Tweede Wereldoorlog van nabij
Van alle conflicten is deze het diepst uitgewerkt, omdat er bemanningslijsten van bewaard zijn gebleven. Wat hieronder staat gaat over die oorlog alleen.
Zwaarste verliezen
- LEOPOLDVILLE · 770 omgekomen, 24 december 1944
- ASTRIDA · 88 omgekomen, 19 maart 1945
- GANDIA · 65 omgekomen, 22 januari 1942
- EMILE FRANCQUI · 56 omgekomen, 16 december 1942
- VILLE D'ARLON · 56 omgekomen, 2 december 1940
- CARLIER · 48 omgekomen, 11 november 1943
- INDIER · 42 omgekomen, 3 april 1941
- ROUMANIE · 42 omgekomen, 24 september 1942
Niet iedereen staat er
De bron telt 270 opvarenden mee zonder ze bij naam te noemen – Congolese, Arabische en Senegalese bemanningsleden, militairen, gerepatrieerde passagiers. 37 van hen kwamen om. Ze zijn hier meegeteld maar kunnen niet worden opgezocht. Dat is een leemte in de bron, en ze wordt zichtbaar gehouden in plaats van weggelaten.
Wat de kruisverwijzingen tonen
Omdat dezelfde man op meerdere schepen kan staan, komen verbanden boven die in een gedrukte lijst onzichtbaar blijven. Vier mannen overleefden de Rosa in december 1939 en kwamen vijf weken later om op de Meuse. Beide verpleegsters van de Leopoldville overleefden kerstavond 1944 en stierven zeven weken later op de Persier. Zeven bemanningsleden van de Carlier doorstonden de internering in Dakar, voeren opnieuw uit, en kwamen alle zeven om toen het schip in november 1943 werd getorpedeerd.